پست های برچسب گذاشته شده توسط ‘ازدواج سفید’

برچسب غیرشرعی بودن ازدواج سفید لایتچسبک است

مسعود سلطانی

«ترویج ازدواج سفید» بهانه‌ای شد تا ماهنامه‌ی زنان که پس سال‌ها دوباره مجوز انتشار گرفته بود، بار دیگر توقیف شود. پیش از این نشریه نیز، در نوشته‌های چاپی و الکترونیک متعددی درباره‌ی این شکل از هم‌باشی نوشته بودند. برخی مخالفان جدی این شیوه از زندگی، آن را «ازدواج سیاه» یا «سیاه زیستن» می‌خوانند تا نام ازدواج را به آن اطلاق نکرده باشند. نگرانی از ازدواج سفید در حالی رخ می‌دهد که سال‌هاست از رسانه‌ها و تربیون‌های رسمی ازدواج موقت به عنوان جایگزین ازدواج دایم ترویج می‌شود. در مقاله‌ای که ازدواج سفید را به عنوان عامل ویرانی خانواده معرفی می‌کند، به ناگاه ازدواج موقت به عنوان راهکار اساسی برای جوانانی که امکان ازدواج دایم ندارند، طرح می‌شود. از سویی افزایش طلاق را امری مذموم و یکی از آسیب‌های اجتماعی می‌دانند و از سوی دیگر طلاق برنامه‌ریزی شده (ازدواج موقت) را ترویج می‌کنند. یکی از رایج‌ترین برچسب‌های ازدواج سفید، غیرشرعی بودن آن است. هر چند جواز و نهی شرعی تنها برای معتقدان آن الزام‌آور است، اما همین ادعای غیرشرعی بودن ازدواج سفید نیز نادرست است. ازدواج یا نکاح یکی از عقود است که اکثر فقها معتقدند از جمله عقودی است که نمی‌تواند معاطاتی باشد. عقد معاطات به این معناست که در چنین عقدی به جاری شدن خطبه‌ی عقد نیازی نیست و هر نوع رفتاری که از نظر عرف نشانه‌ی وقوع چنین عقدی باشد، برای انجام عقد کفایت می‌کند. برای مثال وقتی از مغازه‌ای خرید می‌کنیم، همین که پول آن را می‌پردازیم و فروشنده نیز جنس را به ما می‌دهد برای وقوع عقد بیع کفایت می‌کند. اما محمد صادقی تهرانی عقد نکاح معاطاتی را جایز می‌داند و می‌گوید. «در صورتى که جریانى نمایانگر زناشویى میان مرد و زنى انجام گردد چه با نوشتن و یا گفتن و یا اشاره و هر طورى دیگر که به روشنى دلالت بر انجام ازدواج کند کافى است… اگر هم لفظ در انجام ازدواج شرط باشد در اختصاص الفاظ خاصى که معمول است نمى‌باشد، بلکه هر لفظى که دلالت بر انجام ازدواج کند کافى است، که اگر مثلًا مرد بگوید قبول دارى زن من باشى؟ و او بگوید قبول کردم به همین سادگى عقد ازدواج انجام شده و هر دوى زن و مرد به یکدیگر محرم مى‌شوند، به شرطى که با این الفاظ یا اعمال قصد ایجاد و یا إخبار از رابطه‌ی زناشویى کند، و نه صرف پرسش که بخواهد از او نظرخواهى کند.» از این رو، هر چند اکثریت فقها بر جایز نبودن نکاح معاطاتی فتوا می‌دهند اما همین یک فتوا می‌تواند مبنایی باشد که نکاح معاطاتی را برای مقلدان صادقی تهرانی غیرشرعی ندانیم. حتی اگر ملاک‌مان فتاوای فقهایی باشد که نکاح معاطاتی را جایز ندانسته‌اند نیز، نمی‌توان با قاطعیت ازدواج سفید را غیرشرعی دانست. اکثر فقها بر جاری شدن لفظی صیغه‌ی نکاح تاکید دارند اما اضافه می‌کنند که صیغه‌ی نکاح را می‌توان به هر زبانی که معنای ایجاب و قبول را برساند، خواند. نیازی به شاهد نیست و طرفین خودشان می‌توانند خطبه‌ی عقد را جاری کنند. هر چند بیشتر فقیهان نکاح معاطاتی را به صراحت جایز نمی‌دانند اما ایجاب و قبول لفظی را به هر زبانی که گفته شود، برای صحت نکاح کافی می‌دانند. بدیهی است که در ازدواج سفید، زن و مردی که با یکدیگر زندگی می‌کنند در این باره با هم گفتگو کرده‌اند و به تصمیم مشترک رسیده‌اند. بنابراین ایجاب و قبول (و به احتمال زیاد لفظی) رخ داده است. از این رو، مطابق نظر اکثر فقها وقتی مرد/زنی از زن/مردی خواستگاری می‌کند و او جواب مثبت می‌دهد، عقد نکاح جاری شده است. کلمات به کار رفته نشان از اراده به تزویج دارد، به صورت لفظی بیان شده است و دیگر معاطاتی نیست، ایجاب و قبول رخ داده است. تنها مسئله این است که در هنگام خواستگاری باید دایمی بودن یا مدت زمان نکاح تصریح شود. و اگر نکاح دایمی نیست، مهریه به طور شفاف بیان شود. عدم تعیین مهریه در نکاح دایم باعث ابطال آن نمی‌شود. دلیل دیگری که برای غیرشرعی بودن چنین ازدواج‌هایی اقامه می‌کنند، ضرورت اذن پدر برای ازدواج زنان باکره است. بسیاری از فقها بر ضرورت اذن پدر فتوا نداده‌اند و گرفتن آن را احتیاط واجب دانسته‌اند. بسیاری نیز از جمله صادقی طهرانی، جناتی شاهرودی، روحانی و موسوی اردبیلی اذن پدر را برای زنان باکره‌ی رشیده که متولی امور خودشان هستند، لازم ندانسته‌اند. برخی فقها از جمله گلپایگانی و بهجت نیز که اذن پدر را احتیاط واجب می‌دانند اما نکاح بدون اذن پدر را صحیح می‌دانند. از این رو ضرورت اذن پدر برای ازدواج زنان باکره مورد اختلاف فقها است و کمتر فقیهی بر وجوب آن فتوا داده است. با توجه به آنچه گفته شد، این ادعا که ازدواج سفید غیرشرعی است، از اساس بی‌بنیان است. در ازدواج سفید قصد انشا (قصد زندگی مشترک و تزویج) وجود دارد و در عمل نیز شاهد زندگی مشترک و ازدواج هستیم. عقد معاطاتی نکاح به یقین رخ داده است، چرا که رفتار و شواهد موجود نشان از خواست طرفین برای ازدواج دارد. با توجه به فرایند تصمیم‌گیری در خصوص زندگی مشترک این موضوع به صورت لفظی بین طرفین طرح شده است و مورد قبول آنها واقع شده است، از این رو حتی اگر جاری شدن لفظی عقد نکاح را ضروری بدانیم، به سادگی نمی‌توان ازدواج سفید را غیرشرعی دانست. اذن پدر نیز برای ازدواج زنان باکره هر چند در قانون ضروری دانسته شده است اما کمتر فقیهی بر وجوب آن فتوا داده است. به نظر می‌رسد مهم نیست چه چیزی درست و چه چیزی غلط است، آنچه اهمیت دارد کنترل بدن است. در سال‌های نوجوانی من یک بار دم‌پای کمتر از ۲۳ سانتی‌متر به عنوان شلوار چسبان و نامتعارف در مدارس ممنوع بود و چند سال بعدش که رویکرد غالب پوشیدن شلوارهای پاچه گشاد بود، ناگهان ورق برگشت و پوشیدن شلوارهایی که دم‌پای‌شان بیشتر از ۲۳ سانتی‌متر بود دردسرساز شد. در ازدواج نیز همین وضعیت حاکم است. طلاق مذموم است اما ازدواج موقتی که پایانش از پیش برنامه‌ریزی شده است، امری مقدس و راهکار همه‌ی مشکلات تصویر می‌شود. عدم ثبت ازدواج موقت در قانون مدنی پذیرفته می‌شود و حتی در رسانه‌های پرمخاطب به عنوان یکی از مزایای ازدواج موقت عنوان می‌شود، اما عدم ثبت ازدواجی که طرفین آن را دایمی تلقی می‌کنند، تحمل نمی‌شود. در همان شماره‌ی ماهنامه‌ی زنان که بهانه‌ی توقیفش شد، تقی آزاد ارمکی، جامعه‌شناس، اولین گام در مواجهه با ازدواج سفید را «دست کشیدن از قیل‌وقال سیاسی» می‌داند. چرا که باعث خارج شدن ازدواج سفید از حوزه‌ی عمل افراد نمی‌شود، فقط آن را مخفی‌تر می‌کند. وی هشدار می‌دهد که باید خانواده‌های سفید را بیشتر بشناسیم، مشکلات‌شان را دریابیم، برداشتی دینی و اخلاقی از ازدواج سفید ارایه بدهیم و از برچسب‌زنی پرهیز کنیم، در غیر این صورت ازدواج سفید به «عنصر مقاومت و اعتراض» بدل می‌شود و «شیوه‌ی مقابله و دشمنی با خانواده‌ی سنتی» را برمی‌گزیند. اما توقیف‌کنندگان گوش‌شان بدهکار این حرف‌ها نیست و هدف‌شان همان قیل‌و‌قال سیاسی است و ازدواج سفید، ساپورت، اپیلاسیون کامل بدن و غنی‌سازی و دیگر چیزهایی که دلواپس‌شان می‌کند، بهانه‌ای است برای این که بگویند «مقاومت و اعتراض» حتی از نوع یواشکی‌اش را برنمی‌تابند.

ازدواج سفید یا ازدواج معاطاتی٬ شرعی یا غیرشرعی?

علی صفری

برای آنکه بدانیم مفهوم ازدواج معاطاتی چیست و آیا شرعی است یا خیر در ابتدا باید بدانیم معنی عقد چیست؟ فقها عقد را «التزام مرتبط با التزام ديگر»، «ربط دو التزام»، «ربط دو قرار» و مانند آن تعريف كرده ­اند و از نظر حقوقي نيز عقد «تراضي طرفين» براي ايجاد يک اثر حقوقي است. بنابراين توافق دو يا چند طرف در صدق مفهوم عقد ضرورت دارد.۱ علاوه بر آن باید معنای نکاح را نیز بدانیم. جمعي از واژه ­شناسان معتقدند لغت نکاح در اصل به معناي «وطي و جماع» است، اما به معناي عقد نکاح مجازاً به کار رفته است برخي ديگر مي­نويسند: نکاح در اصل به معناي عقد است و بطور مجاز در معناي جماع به کار مي­رود، زيرا کلماتي که به مفهوم جماع دلالت دارند، کنايي هستند. بعضي نيز احتمال داده ­اند اين واژه مشترک ميان دو معناي وطي و عـقد باشد. ۲ با توجه به آنچه در معناي واژه نکاح و عقد بيان شد، تعريف عقد نکاح اينگونه مي­شود: «عقد نکاح تـوافق دو اراده است که به منظور ايجاد رابطه زوجيت صورت مي­گيرد».

اما معنی معاطات چیست؟ از یک دیدگاه معاطات معـامله بدون عقد است. بعضی از فقها٬ بیع معاطاتی را به «داد و ستد بدون عقد» تعبیر کرده اند. مطابق لغت نامه دهخدا بیع معاطات یعنی هر یک از طرفین معامله، مالی که اراده کرده است را عوض آنچه از طرف دیگر دریـافت می نـماید به وی اعطا نماید، بدون این که عقد انجام شود. از دیدگاه دیگر معاطات معامله بدون عقد مخصوص است که عقد مخصوص می تواند همان ایجاب و قبول به الفاظ خاص باشد. مطابق این تعریف، حتی ایجاب و قبول لفظی نیز کفایت نمی کند و باید به الفاظ خاص تکلم شود. بدین ترتیب اگر ایجاب و قبول به الفاظ فارسی بیان شود، معامله صورت گرفته معاطات خواهد بود. از دیدگاه دیگر معاطات معامله بدون ایجاب و قبول لفظی است. در بعضی منابع دیگر فقهی آمده است که معاطات همان بیع بدون صیغه عقد است. بعضی با این رویکرد می گویند «هرگاه صیغه نگویند، معاطات است.» از نظر قانون مدني، معاطات در عقود صحيح است و لازم نيست ايجاب و قبول لفظي باشد. در ماده 193ق.م. در کفايت معاطات بيان داشته است: «انشاء معامله ممكن است به وسيله عملي كه مبيِّن قصد و رضا باشد مثل قبض و اقباض حاصل گردد مگر در مواردي كه قانون استثناء كرده باشد». مطابق اين ماده، به جز در موارد استثنايي، انشاء معامله از طريق فعل (نه لفظ) نيز ممکن است. مطابق قسمت اخير ماده 193 ق.م: «…در مواردي كه قانون استثناء كرده باشد»، معاطات صحيح است. از جمله موارد استثنا شده، عقد وقف است و مصداق ديگر عقد نکاح است. البته قانون مدني در باب نکاح، ميان حالت اختيار و اضطرار فرق گذاشته است. در ماده 1062 ق.م. آمده: «نكاح واقع مي­شود به ايجاب و قبول به الفاظي كه صريحاً دلالت بر قصد ازدواج نمايد». مطابق حکم ماده فوق، ايجاب و قبول در عقد نکاح بايد لفظي باشد، با وجود اين ماده 1066 ق.م. با اشاره به حالت عجز از تلفظ آورده: «هر گاه يكي از متعاقدين يا هر دو لال باشند، عقد به اشاره از طرف لال نيز واقع مي­شود، مشروط بر اينكه بطور وضوح حاكي از انشاء عقد باشد».

0,,17395084_303,00

نتیجه گیری: به نظر می رسد با توجه به رواج ازدواج سفید یا همان همخانگی٬ به بحث شرعی بودن یا نبودن نکاح معاطاتی باید توجه بیشتری شود. در فقه امامیه موضوعی است به اسم اجرای صیغه ایجاب و قبول به این معنی که در عقود چه خرید و فروش و چه ازدواج باید لفظی ادا شود که معلوم گردد هر دوطرف قصد اجرای قرارداد را دارند، اما وقتی صحبت از خرید و فروش و تجارت باشد، عموم فقها معتقدند به صرف رفتار و عمل خرید و فروش خودش نشان دهنده رضایت است و نیازی به لفظ نیست در نتیجه برخی از فقها بر این امر معتقدند که در ازدواج هم نیازی به بیان لفظ مبتنی بر ازدواج نیست. به چنین عقدی که مثلا دو نفر با هم زندگی میکنند و ضوابطی را هم در رابطه قایل باشند که شانیت زناشویی دارد، ” عقد معاطات” یا عقدی که نیازی به صیغه ایجاب و قبول ندارد می گویند.به عبارت بهتر در نكاح معاطاتي به توافق و تراضي طرفين بسنده ميشود و فاقد ايجاب و قبول لفظي است. اگرچه علمایی مثل صاحب جواهر از قدما و آیت الله خویی، بهاالدینی، نکونام و صادقی تهرانی از متاخران عقد معاطات در ازدواج را جایز دانستند اما بسیاری دیگر از جمله آیت الله خمینی،لنکرانی و… آن را رد کرده اند و حتی امثال آیت الله مکارم فرزند متولد در این رابطه را نامشروع دانسته است. قانون مدني ماده 1062 نيز به تبعيت از اکثر فقهاي شيعه، لفظي بودن ايجاب و قبول را قید کرده و عقد معاطات به شکل تلویحی رد شده است. نکته اینجاست که دليل قطعي از قرآن و سنت بر لفظي بودن صيغه عقد در نكاح وجود ندارد اما بر اساس اتفاق نظر(اجماع) -که از مراجع عقل و قرآن برای استدلال اصولی بسیار ضعیف تر است- رابطه مبتنی بر این نوع رابطه (بدون ذکر لفظی رابطه زن و شوهری) بنابر احتیاط رد شده است. اما همین علما هم تاکید کرده اند که برخي از مصاديق نكاح معاطاتي، ازجمله ايجاب و قبول نوشتاري كه صراحت در بيان دارد و فرضاً به اثر انگشت و يا امضاء طرفين رسيده و يا صحتش محرز شده حتی بدون اين كه لفظي را بكار برده باشند، صحیح و حلال است و حتی نمی شود به بچه حاصل از این ازدواج نامشروع گفت چون از يك طرف اصل بر صحت عمل ديگران است و از سوی دیگر صرف ادعاي زن و مرد بر زوجيت قابل پذيرش و حجت شرعی است ولی قانون بنا بر اجماع علما بر رد آن نظر داده است که این با توجه به عرف جاری و تغییر نسل و پذیرش حلال بودن معاطات در انواع بیع و مشروع شدن خرید و فروش اینترنتی و جابجایی اعتباری با همین حکم معاطات، به نظر می رسد باید با دقت بیشتری به نظر علمایی اندیشید نکاح معطاتی را صحیح می دانند و تفاوت قایل می شوند میان رابطه ای که اراده طرفین بر زندگی کردن با یکدیگر با شرایط نکاح-هرچند کوتاه مدت- است با رابطه ای که طرفین یا شرایط نکاح را ندارند و یا نگاهشان بر هم نگاه زناشویی حتی برای مدت اندک هم نیست. ۱. (اصفهاني، 1418ق: ج4، ص25؛ نراقي، 1408ق: ص11؛ خويي، 1371: ج3، ص14) ۲. طريحي،1367: ج4، ص369 ۳. مصباح الفقاهه،2،192؛باني في شرح العروه الوثقي،129، 33

آخرین ویدیو : علاقه زیبای دختر و پدر

تماس با ما

همسری آماده ارایه مشاوره حقوقی رایگان در زمینه شروط ضمن عقد است.

Gmail and GTalk

Skype Id

Facebook messenger

Twitter direct message
 

ساعات تماس

دوشنبه تا جمعه: از ۹ صبح تا ۵ عصر
شنبه و یک‌شنبه: از ۱۱ صبح تا ۳ عصر
شروط ضمن عقد